Thị xã có những dãy phố cổ gần như nguyên vẹn, đó là loại nhà hình ống xuyên suốt từ phố nọ sang phố kia. Trong đó có một dãy phố nằm sát ngay bờ sông Hội An. Nhà ở đây toàn bằng gỗ quý, trong nhà treo hoành phi, câu đối, cột nhà trạm trổ hoa văn rất cầu kỳ... Hội An là một bảo tàng sống, khu phố cổ đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới.
Bước chân vào khu phố cổ, du khách sẽ ngỡ ngàng trước một thế giới biệt lập, tách khỏi mọi dòng chẩy và sức phá huỷ của thời gian. Không có tiếng động cơ gầm rú cũng chẳng có những thương hiệu rực rỡ đèn mầu. Tất cả đã lùi xa sau lưng, cả không gian và thời gian đều lắng đọng trong những nếp nhà gỗ cổ xưa. Cầu chùa, dẫy nhà cổ hai tầng quay lưng phía bến sông Hoài, Hội quán Quảng Đông, Phúc Kiến... đang lặng lẽ tồn tại để con người hoài niệm về một thời quá khứ. Đặc biệt, khu phố cổ mang một vẻ lãng mạng, sâu lắng và bình yên dưới ánh đèn lồng huyền ảo mỗi đêm 14 âm lịch hàng tháng. Xưa kia, nếu như người Việt quen dùng đĩa đèn dầu lạc, thì người Nhật Bản và Trung Hoa đã đưa tới Hội An thói quen sử dụng đèn lồng.

Sáng kiến khôi phục việc thắp đèn lồng thay cho ánh sáng điện từ mùa thu năm 1998 đã mang lại hiệu quả không ngờ ngay từ buổi đầu tiên. Vào mỗi đêm 14 âm lịch, mọi sinh hoạt của thị xã bình yên này được quay trở về với tập quán của hơn 300 năm trước, và khu phố cổ nằm trong giới hạn của bốn con đường Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Lê Lợi, Bạch Đằng đã hàng loạt tắt đèn và treo trước hiên nhà những ngọn đèn lồng huyền ảo.

Dù toả sáng nhờ ngọn điện thông thường, song ánh sáng của đèn lồng mờ dịu và phảng phất dấu ấn của thời gian xưa cũ. Những chiếc đèn tròn, lục lăng theo phong cách Trung Hoa treo dưới mái hiên và hai bên cửa ra vào, đèn quả trám hoặc ống dài kiểu Nhật Bản phất giấy trắng lơ lửng dọc theo hàng cột, đèn trụ vuông, đèn quả trám to nhỏ các cỡ... tất cả đã tạo lên một thế giới lung linh, huyền ảo. Trong đêm hoa đăng, phố cổ đã tự nguyện ngừng sử dụng các thiết bị điện như TV, đèn đường, đèn neon... nhưng người dân Hội An không thấy đó là điều bất tiện cho cuộc sống của mình.

Trong ngôi nhà cổ rêu phong, bóng người phụ nữ áo dài thời trước cặm cụi làm việc dưới ánh đèn lồng được tạo thành từ chiếc nơm cá giản dị, bên vỉa hè, hai người già râu tóc bạc phơ đang chìm đắm vào suy nghĩ với ván cờ tướng thắp sáng bởi ngọn nến lung linh... Dường như con người đang được sống với dĩ vãng khi mà những phiền toái của cuộc sống hiện tại chưa hiện hữu.

Trong bầu không khí cổ tích đó, hãy kiểm nghiệm sự hiện hữu bằng việc nếm một vài món ăn phong vị xứ Quảng như bánh Bo, bánh Vạc, Cao lầu tại các nhà hàng còn giữ nguyên hình ảnh đầu thế kỷ. Trên phố Hội An là vô số các cửa hàng bầy bán các loại đèn lồng làm kỷ niệm. Tuỳ theo chất liệu vải bọc ngoài mà ngọn đèn đưa tới những loại ánh sáng khác nhau. Đó có thể là mầu đỏ may mắn, mầu vàng tươi vui, mầu gấm huyết dụ kiêu sa hay sắc xanh lạnh lẽo. Tuy nhiên khó so sánh được với những chiếc đèn lồng có tuổi hàng thế kỷ đang được các gia đình sinh sống lâu đời ở đây gìn giữ và chỉ chưng ra trong đêm hội hoa đăng. Những ngọn đèn này được chế tác từ gỗ quý, chạm trổ cầu kỳ và trên mỗi tấm kính là một tác phẩm hội hoạ thật sự. Các tích truyện cổ nổi tiếng được nghệ nhân xưa vẽ trên kính, sinh động và hoàn hảo như một bức tranh đắt giá. Mỗi khi ngọn nến bên trong toả sáng, cảnh mây trắng, trời xanh hoặc nước biếc sẽ liên tục quay tròn, hắt bóng các chi tiết lên mặt kính.

Khung cảnh và ánh sáng kỳ ảo trong khu phố cổ quyện với giọng ca bài chòi, hò khoan, giã gạo... vẳng lên từ con thuyền đậy dưới bến sông, dưới mái hiên, nơi đầu phố... tạo ra sức cuốn hút kỳ lạ đối với du khách. Không quá trang nghiêm như Cố Đô Huế, không quá sôi động như chợ Lớn, nét cổ truyền nơi đây mang một vẻ thuần khiết, thu hút những tâm hồn ưa chuộng lãng mạn của những ngày xa xưa.

Lịch sử Hội An
Cảng Hội An hình thành từ thế kỷ 15, là nơi các thương buôn người Hoa, Nhật, Bồ Đào Nha cập bến buôn bán và để lại dấu tích riêng qua các ngôi chùa. Đến nửa sau thế kỷ 17, phố này mới thay đổi dần nhưng vẫn là Thành phố đặc thù của Đại Việt.
Thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, Hội An vẫn là nơi mua bán sầm uất cho đến khi có những biến động chính trị xã hội lớn. Những năm 80, phố cổ trở thành địa điểm du lịch thu hút du khách khắp thế giới.
Cùng thánh địa Mỹ Sơn, phố cổ Hội An đang được Việt Nam đề nghị UNESCO xếp vào danh mục di sản văn hoá Thế giới.

Những nét độc đáo đặc thù:
Đến phố cổ Hội An, hãy thư thái thả bộ trên những đường phố tĩnh lặng hoặc ngồi trên xích lô, thong dong ngắm nhìn từng mái nhà lô xô rêu phong cổ kính, ngói được lớp cách đây vài trăm năm, như nhà cổ Phùng Hưng, Quân Thắng, chum mộ táng bằng đất sét của người Chăm có từ thế kỷ 13-15. Nhiều nét độc đáo của Hội An còn lưu lại từ nhiều thế kỷ nay như những đĩa gốm men sứ ở Bảo tàng gốm sứ mậu dịch Hội An.

Cùng đến thăm phố cổ:
Phố cổ về đêm càng trở nên lung linh, huyền bí bởi những ngọn nến thắp trong đèn lồng kiểu Trung Hoa hoặc đèn hình quả nhót, quả bí bằng tre phủ những vuông lụa tơ tằm đủ sắc màu treo ở đầu hiên nhà.
Xưa kia, phố này chỉ có một con đường kéo dài từ chùa Cầu đến chùa Ông (nằm trước chợ Hội An bây giờ) và sau này kéo dài đến chùa Ông Bổn. Hội An nhìn ra sông Chợ Củi , tên gọi của sông Thu Bồn vào đầu thế kỷ 20. Chợ Củi có quy mô buôn bán lớn và là thắng cảnh nổi tiếng được sánh với Ngũ Hành Sơn. Đến đây, thú vị nhất vẫn là ngắm những ngôi nhà cổ được xây dựng với việc làm chính là gỗ mang tính nghệ thuật của người Trung Hoa.
Phần độc đáo nhất gắn với Hội An là Chùa Cầu, do người Nhật xây dựng từ những ngày đầu thành lập Hội An. Chùa Cầu gồm 2 phần: Cầu và Chùa. Cầu bằng gỗ ghép lại, có mái che lợp ngói. Chùa nằm ngay lề đường dành cho người đi bộ. Ngay giữa đỉnh cầu thờ Bắc Đế Trấn Vũ, nghe nói để đếm một con rồng (hay con Cù) mà mỗi khi nó quật đuôi đã gây ra những trận động đất lớn ở Nhật
       
Những món ăn đặc sản:
Hội An có nhiều món ăn độc dáo. Theo lời đồn, món cao lầu ngon vì làm bằng nước giếng ở đây. Món ăn gia truyền khác nữa của một gia đình gốc Hoa Phúc Kiến là bánh bao, bánh quai vạc đã được tinh chế mà vợ chồng anh Trần Tuấn Ngãi ở đường Phan Chu Trinh làm đến nay là đời thứ 3. Sau khi đã thưởng thức một lần trong khung cảnh huyền bí của phố cổ dưới những tán cây trứng cá, người ta khó quên được hương vị độc đáo của nó.

Ăn đêm ở phố cổ Hội An
Hội An níu chân du khách không chỉ bằng trăng già, đèn lồng, nhà cổ, mà còn bằng những món đặc sản từng đi vào thơ ca như cao lầu, mì Quảng, bánh ít lá gai… Người sành ăn thường truyền tai nhau, đến Hội An mà không sà xuống những quang gánh thì chưa thể hiểu hết hồn phố cổ.
“Chí mà phủ!”…Xuất phát từ một con hẻm trên đường Phan Châu Trinh, tiếng rao ấy trong ruổi khắp phố cổ trước khi dừng lại trên vỉa hè đường Nguyễn Trường Tộ. Giờ đây tiếng rao ấy nghe chừng mệt mỏi. 92 tuổi, ông Ngô Thiểu thậm chí không có đủ sức gánh đôi thùng thiếc đen xỉn màu thời gian mà đặt chúng vào một chiếc khung xe rồi lộc cộc đẩy tới.
Người ta đồn rằng, chén chí mà phủ (chè mè đen) của ông Thiểu ngon lạ lùng là do khi nấu ông có cho vào một vị thuốc bắc. Hơn mấy chục năm qua chén chè của ông vẫn đen mịn, sền sệt và thơm phức như thế, và giá cả tuy thay đổi theo thời nhưng vẫn giữ chất bình dân, từ 200 đồng lên 500, 1.000 rồi 2.000 đồng một chén.
“Cả nhà sống nhờ vào chiếc đòn gánh của ba”, anh Ngô Bảo, con trai ông Ngô Thiểu, cho biết. Từ chiếc đòn gánh đó, ba người con của ông đều được ăn học thành tài. Thật ra khoảng mười năm trước, ông nghe lời con cái định nghỉ nấu chí mà phủ, nhưng chỉ được vài tháng thì sinh bệnh nên phải tiếp tục quang gánh. Nhìn mắt ông kèm nhèm, một số người khéo lo về một ngày sẽ không còn được nhìn thấy ông lão đội nón rộng vành với tiếng rao nghe chừng đã quen tai.
“Thương hiệu” mì Quảng lề đường
Gánh mì Quảng “anh Hai” nằm trước cửa chợ vải Hội An và chỉ bán từ 8 giờ tối đến nửa đêm. Xuất hiện từ năm 1996 cùng World Cup tại góc phố Trần Phú - Lê Lợi, gánh hàng này lúc đầu chủ yếu phục vụ dân ghiền bóng đá thức khuya. Theo “chị Hai” Phạm Thị Dưỡng, lúc đó chỉ bán được 1 - 2 kg mì, giờ đã 30 kg, thức mỗi đêm cũng có hơn 200 thực khách ghé ăn. Khác với bất cứ gánh hàng rong nào, họ mang theo từ nhà hơn 300 cái tô. “Làm thế vừa đảm bảo vệ sinh, vừa đỡ rộn việc”, chị Dưỡng cho biết.

“Mỗi người nấu mỗi kiểu vậy mà cái chính vẫn là chọn nguyên liệu tươi ngon, nấu nước kĩ lưỡng”, chị Dưỡng tỏ ra dấu nghề. Theo chị, ngoài nước dùng, cộng mì nếu bở hay gẫy vụn cũng làm cho tô mì mất ngon. Người Quảng Nam ăn mì với bánh đa còn “chị Hai” sài bánh phồng tôm.

Mặc dù chỉ phụ việc, nhưng anh Dương Ngọc Hai “nổi tiếng” hơn vợ. Anh trước làm công an phường; còn chị làm một công chức nghỉ làm do lương không đủ sống, đi buôn bán lỗ lãi nên họ chuyển sang bán mì Quảng, chẳng dè thành công. Đến với gánh hàng của họ ngoài dân phố Hội còn có du khách, kể cả khách Tây. Anh Nguyễn Minh Hiền, doanh nhân đến từ TP HCM cho biết, cứ mỗi dịp ra Hội An công tác là đêm nào anh cũng ghé gánh mì anh Hai “có một ông khách ăn một lèo 5 tô, ăn cho đã thôi” - chị Dưỡng kể.