Sau khi qua đêm ở Đông Hà, 7 giờ sáng xe đón khách đến cửa khẩu Lao Bảo, có người đón, lo hết thủ tục và lệ phí (25.000đồng) chưa đầy 15 phút. Đường 9 mới được sửa lại nên xe chạy thoải mái. Hai bên rừng nguyên sinh hoang dã, xen kẽ là những rẫy bắp, những cánh đồng lúa màu mỡ. Diện tích Lào bằng 2/3 VN nhưng dân số ít hơn cả TP.HCM. Nét lạ là nhà cửa thường lợp bằng ngói gỗ, nhiều nhà còn có cả ăngten chảo.

Xe vào bến Savanakhet đã 17 giờ. Nếu đi xe riêng chỉ cần 3 giờ, đi xe đò mất 5 giờ, chưa kể mấy giờ chờ đợi. Tôi mua tiếp vé đi Pakse mất 30.000 kip (mỗi kíp = 2 VNĐ). Xe chạy lúc 18 giờ, chẳng thấy gì chung quanh ngoài màu sẫm của đêm và tiếng côn trùng hòa tấu. Xe dừng ăn tối. Toàn cơm nếp không dính tay và các loại đồ nướng. Lào không ăn nước mắm, nước chấm chủ yếu là ớt hiểm chiên giòn trộn với muối. Xe tới Pakse gần 11 giờ, lại chuyển xe tuk tuk về trung tâm thị xã. Phố xá của Lào nhà không số, cứ như ở quê.

Từ Pakse- tỉnh lỵ của Champasak, xuôi Nam khoảng 120km đường bộ men sông Mekong là điểm du lịch hấp dẫn: thác Khonephapheng. Đây là thác lớn nhất Đông Nam Á, nối hai bờ Mekong với tỉnh Champasak (Lào) và StungTreng (Cambodia). Thác cao khoảng 15m nhưng rộng hơn 1 km. Mùa mưa dòng thác hung hãn tựa hàng ngàn bạch tượng dàn hàng ngang gầm rống.

Bù lại rừng nguyên sinh hoang dại, hiền hòa, ít nói, bẽn lẽn và quyến rũ như mấy sơn nữ. Chỉ mới có dịch vụ ăn uống chân quê, muốn qua đêm phải mang theo lều trại. Sản vật ở đây có mật ong, các loại cây thuốc ngâm rượu và… cá. Cá nước ngọt đủ loại, tươi rói. Có thể chế biến buffet cá ăn kèm với những loại rau lạ hương vị rất Nam Lào.

Nếu gặp may được ăn món cá trê khổng lồ nặng đến vài trăm ký, mỗi năm chỉ được phép đánh bắt chục con trở lại… Mùa nắng thác hiền hơn, tha hồ tắm, gặp ngày đẹp trời, từng bầy cá heo nước ngọt cứ đùa nghịch trên sông như những công chúa Thủy Tề ẩn hiện. Nếu là dân mạo hiểm thì dùng xuồng chuyên dụng làm Robison khám phá các đảo nhỏ (cù lao) giữa dòng Mekong huyền hoặc.

Từ thác Khonephapheng về Pakse, ở cây số 80 có đường rẽ ngang 15 km là đến Wat Phou. Đường hẹp và xấu, chỉ đi xe 15 chỗ bởi phải vượt sông Mekong bằng chiếc phà gỗ độc đáo, gọi là bè thì đúng hơn. Phà không có thành vịn, không thấy áo phao. Người và xe chen lẫn, chòng chành giữa mênh mông sông nước như “nắn gân” lòng dũng cảm của du khách.

Như tên gọi, Wat Phou (chùa Núi) nằm cạnh ngọn núi Voi ở độ cao 1.200m là di sản văn hóa thế giới của Lào. Wat Phou là một trong những mảng kiến trúc đẹp của vương triều Khmer, có kiến trúc tương tự Angkor, được xây dựng từ cuối thế kỷ thứ 7 (sớm hơn AngKor khoảng 2 thế kỷ) với nhiều công trình liên hoàn, hồ nhân tạo, cung điện, đền thờ Sida và Ban That, thư viện, dòng suối thiêng cùng nhiều điêu khắc khác.

Dưới chân đền là một thành phố cổ mang kiến trúc tiền AngKor được xây dựng vào thế kỷ thứ 5, hiện chỉ còn sót lại di tích tường thành và lăng tẩm. Wat Phou được xem là Angkor thu nhỏ, tổng hợp nhiều đền đài Khmer theo phong cách Hindu. Khách đã đi Angkor sẽ liên tưởng đến BanteaSrey, PreaKhan, TaKeo… Nếu rừng giữa Angkor chủ yếu là Tung, Bằng Lăng, Dầu… thì ở Wat Phou chỉ toàn Sứ – loài cây đặc trưng mà người Lào gọi là Chămpa.

Những hàng sứ cổ thụ, thách thức năm tháng, quanh năm tỏa hương như cố tình níu giữ lại chút linh thiêng của nền văn minh một thời rực rỡ. Do vị thế xây dựng, nước từ núi Voi đổ xuống đá, bào mòn và cuốn trôi nhiều hạng mục. Mãi gần đây Nhật Bản mới giúp Lào xây dựng Bảo tàng Wat Phou, các tác phẩm điêu khắc còn lại trong bảo tàng có những chi tiết rất lạ không hề thấy ở AngKor.